novembro 15, 2018

Ciencia en galego

Con motivo do mes da ciencia en galego, máis unha vez vos deixamos coa entrada que o blogue Carta Xeométrica fixo para a ocasión. 

No Colexio Lestonnac de Ferrol volven repetir dando na diana con outro audiovisual encantador para celebrarmos o Día da Ciencia en Galego. Lembremos que hai un ano publicaran un vídeo sobre a Física e Química e outro sobre as Matemáticas.

Precisamente hai uns poucos días presentábase a Guía dos elementos químicos. Historia, propiedades e aplicacións, editado polo Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, de Ana María González Noya, Marcelino Maneiro Maneiro e Manuel Bermejo Patiño. Por culpa da nefasta política lingüística que impón o castelán no ensino da Física e a Química, este manual non pode ser utilizado no seu lugar natural, as aulas. En consecuencia a guía só pode abrirse baixo a ameaza dun decreto que actúa contra o galego.

Coma se fose un enterrador que quer asegurarse de que o morto non vai saír da súa tumba, Valentín García oficiou como mestre de ceremonias na presentación da guía. Ben podía levarse todos os exemplares para a súa casa, quizais así durmira máis tranquilo.

Así mesmo, unha gorentosa edición, tamén do Centro Ramón Piñeiro, dun libro divulgativo sobre o mesmo tópico, O nome e o símbolo dos elementos químicos, de M.R. Bermejo, A.M. González Noya e M. Vázquez pode descargarse aquí.


Para sabermos máis:
-GCiencia O portal da ciencia galega.
-Mes da Ciencia en Galego 2018 Bibliotecas escolares.
-Ciencia Nosa Innovación docente en didáctica e divulgación científica.
-Igaciencia A prol da ciencia en galego e do galego na ciencia.

xuño 27, 2018

Xabier P. DoCampo




[por Xabier Cordal]

Xabier P. DoCampo era de aquí, de Castro, da Terra Chá. A persoa e o escritor, o contador de historias e o militante, que eran o mesmo, acudiron sempre ás nosas chamadas. Para o IES da vila na que continúa vivindo a súa familia Xabier DoCampo é aínda moito máis ca un nome ilustre asociado á literatura e á defensa do idioma nacional. El acompáñanos, moi fisicamente, coa calidez que acostumaba regalar, nas rúas de Castro -a súa pequena patria chairega- e nos corredores do Instituto. Poderiamos rematar este breve recordatorio coma unha necrolóxica e dicir: descansa en paz, mestre, irmao Xabier Puente Docampo. Xamais te esqueceremos. Pero el dicía que o acto de amor máis grande é contar unha historia. Contaremos logo unha que el mesmo nos relatou, aínda que sexa triste, porque tamén se relaciona coa súa razón de vida, a nosa vida. 

Non hai moitos anos Xabier visitaba un centro de ensino primario da Ría da Coruña, onde descansa o mar pequeno. O Mestre levaba, coma quen di, a vida toda tendo eses encontros coa xente miúda que era capaz de fascinar e divertir ao mesmo tempo. E deixou correr a súa voz profunda, afectuosa, ante as dúas ducias de ollos cativos que o escoitaban. Notou algo estraño -confesounos- no medio do contiño sobre bolboretas que tanto lle prestaba botar. Ata que ese desacougo se traduciu de xeito inesperado na man levantada dun neno. Quería facer unha pregunta. “Que nos querías contar logo? Di...”, sorriu DoCampo. “¿Qué significa `bolboreta´?”, dixo o rapaz.

Por iso neste país son imposibles os epitafios. Os nosos mortos non descansan. Pero continúan sorrindo.

Máis sobre Xabier DoCampo: 

maio 16, 2018

Cando María Vitoria...

Extraemos aquí parte da colaboración de Xesús Alonso Montero para a revista mensual Tempos Novos (nº 252), no seu especial Letras Galegas dedicado a María Victoria Moreno. Fainos o experimentado profesor todo un esbozo biográfico da autora, á que coñeceu xusto cando tomou posesión da súa praza de profesora de Lingua e Literatura Españolas no Instituto Masculino de Lugo, praza que viña de gañar en Madrid por oposición.
 
[...] No outono de 1965, María Victoria era unha profesora de excelente formación filolóxica, unha docente feliz por ter esa profesión e un ser humano que respiraba bondade e xenerosidade, e con estas cualidades, cos seus estusiastas 26 anos, chega un día á aula de cuarto curso onde había, entre os alumnos, algúns da Terra Chá con vergonzantes inquedanzas literarias, un deles, Xesús Rábade Paredes, un mociño dez anos máis novo que a deslumbrante profesora. Engaiolounos o primeiro día, tamén co seu ritmo no falar e coa súa coidada prosodia naquel idioma ó que ela lle confería especial prestixio, máis prestixio. Que fermoso soaba na boca daquela aparición, o idioma que tatexaban na Terra Chá os señoritos e os aspirantes a señoritos! [...] Os rapaces chairegos, que asistían ó encontro desconcertados, non tardaron en asistir agradecidos, conscientes de que alguén que non era pobre, nin inculta nin da aldea conferíalle, ó idioma da nación sociolóxica das xentes subalternas de Galicia, o estatuto do seu respecto, do seu saber, do seu rigor e do seu prestixio persoal e profesional. María Victoria tamén se decatou do milagre. Aquela mesma noite, os rapaces chairegos amigos das musas escribiron versos na súa fala cheos de faltas de ortografía pero con moita emoción e moi auténticos. [...] A propia María Victoria ten publicado varios artigos sobre aquela experiencia á que ela se referiu, nunha ocasión, neste termos:

...foi en Lugo onde Galicia se revelou ante os meus ollos, enteira, no seu ser, na súa cultura, no seu feitizo, na súa problemática e na súa lingua (...) Lugo é unha páxina indeleble da miña vida (1993)

Abundan, nas declaracións filolóxicas de Mª Victoria, aquelas en que aclara que, ó optar polo idioma galego, sabía ben que optaba polo idioma dos pobres. Xa en 1974 foi capaz de comunicarlle a un xornalista lugués:

...a situación do galego non se pode ver con indiferencia. Se estou coa xente que amasa o meu pan e colle no mar os peixes da miña mesa, tamén quero falar con eles, falar a súa fala.

Moito tempo despois, no ano 2001, recoñecía:

...decateime de que aquí a palabra estaba reprimida, o galego era a palabra dos pobres, dos mariñeiros, dos labregos (...) Daquela, comprometinme afectiva e socialmente a axudar a esta xente a defender a súa lingua.

O bienio lugués (1965-1967) marcou a súa vida. Así o recoñece, tamén, nun texto privado que transcribo: a dedicatoria, en 1973, a Emilia e a min, dun exemplar de Mar adiante, o seu primeiro libro en galego, que eu prologuei:

Para vós, Emilia e Xesús, máis pais deste libriño ca min. Amigos a quen debo, entre moitas outras cousas, a miña galeguidade e mais a miña maioría de idade.
Co corazón todo
María Victoria 

Para sabermos máis:
Suplemento Letras 2018 do Sermos Galiza 

maio 14, 2018

O TerraChá non para


Despois de 18 anos, 2.000 quilómetros e 40.000 rapaces e rapazas implicados neste movemento a prol da nosa lingua, chegou a Lugo a edición 2018 do Correlingua, promovendo como sempre a participación da mocidade na difusión e reivindicación do idioma e da cultura de Galiza. 

Como vén sendo habitual, velaquí unha proposta lúdica e educativa que pretende convidar á rapazada de Primaria e Secundaria e aos propios centros de ensino a participaren nun acto público de reivindicación do dereito a medrar en galego e tamén a exercer de maneira efectiva como galegos e galegas a través do uso da nosa lingua, único xeito de garantir o seu futuro.

O Correlingua, que xa se fixo maior de idade neste tempo, e que achega puntualmente cada ano unha serie de recursos, alén de convocatorias diversas e premios para centros de ensino, alcanzou unha alta participación de escolas, institutos e alumnado en xeral, así como o apoio de persoeiros e organizacións de toda caste. 

Agora que entra xa na recta final desta edición, con espectáculos de música, teatro e premios a esgalla nos finais de etapa de Monforte, Ferrol e o 16 de maio en Vigo, deixámosvos aquí testemuña do contributo do alumnado de 1º de ESO do Terra Chá ao Correlingua na súa etapa correspondente a Lugo do pasado 9 de maio. 
Lendo o manifesto gañador do concurso escolar deste ano



 




















Obra gañadora do concurso de vídeo na categoría de Secundaria-Bacharelato: