marzo 24, 2020

A poesía tamén importa

Poesía sonora colectiva, poesía contra coronavirus, contra confinamento, contra silencio, contra barbarie, contra fuxida, contra distancia, contra medo...

Na III edición do Festival poético para Corpo Principal "Alguén que respira!" ían participar 47 artistas para encher Compostela de poesía durante catro días desta pasada semana, celebrando así o Día da Poesía unha vez máis este ano 2020. Pero xurdiu unha situación excepcional, na que calquera acto colectivo semellaba unha provocación intolerable, e o festival tivo que ser adiado temporalmente. Foi aí cando cobrou protagonismo o Respira! Web, entón os organizadores comezaron a subir os audiopoemas que ían chegando á páxina e ao correo do festival virtual, facíano polo excepcional da situación, "para estar máis perto nun momento en que semella impensable aproximarse, perto para apoiarnos e acompañarnos mutuamente". Foi así como acabaron por reunir o maior fondo de poesía sonora que existe nunha páxina en Galicia. Unha ocasión "para reunirnos todas e todos arredor da voz que nos segue impulsando, para experimentar esa enerxía transformadora das ideas que a palabra aglutina".

“Xamais baixo o xugo do medo
a bater contra aqueles postes impasibles, a proba
da vitoria do mal”

Xabier Cordal

"Levamos catro días convivindo nesta web para celebrar a poesía no escenario más difícil que se puidese imaxinar. E aínda así, logramos superar o silencio e o confinamento, as sospeitas e as figuras escorregadizas nas que nos estamos a converter polo medo e a distancia. Durante catro días fixemos poesía contra o confinamento e o coronavirus. Construímos resistencia colectiva contra os muros e na nosa vontade está facer efectivo o combate ata que o combate conclúa. “A palabra busca regresar, romper o cerco”, escribiu Pilar Pallarés. Xuntos creamos o maior fondo de poesía sonora que existe nunha páxina en Galicia. Non é traballo dunha ou de dúas persoas, senón vontade comunal: directamente, en medio do confinamento para seguir respirando, axitámonos máis de duascentas voces."


Para sabermos máis:
Unidade Didáctica, "Poesía para respirar. O poema, o corpo e a voz" Lara Rozados
Bibliotecas escolares de Galicia

marzo 05, 2020

E Rosalía chegou

Hoxe o EDLG e o equipo da Biblioteca do centro organizaron unha lectura colectiva de Rosalía de Castro. Aproveitando que a semana pasada, concretamente o 24 de febreiro, conmemorábamos o día do seu nacemento, e que o vindeiro 8 de marzo celebraremos o día internacional da muller, pareceunos o momento ideal para convidar a Rosalía ao noso centro. 

E efectivamente chegou Rosalía, sentou na nosa cociña, revisou algúns dos seus versos, falounos do saudable que resulta volver a eles cada pouco e acompañounos na lectura dalgún dos seus poemas máis afamados, dos libros de Cantares Gallegos e Follas Novas, así como un fragmento de As Literatas, carta a Eduarda Pondal, irmá do autor do himno galego. O alumnado de 3º de ESO foi o protagonista esta vez, recitando con sentimento e emoción algúns deses versos tantas veces oídos pero sempre sorprendentes. 

Tamén houbo algunhas colaboracións por parte de 2º de ESO e 1º de Bacharelato. Aquí vos deixamos a galería fotográfica:














xaneiro 26, 2020

Concurso de Poesía

O 2 de febreiro, día da Candeloria, é o día no que casan os paxariños, polo tanto, o día do amor. E o 14 de febreiro está considerado tamén o día dos/as namorados/as. E así, entre unha data e outra, o EDLG e o Departamento de Lingua Galega organizan e convocan un Concurso de Poesía coas seguintes bases:


PARTICIPANTES: Todo o alumnado do Centro (ESO, BAC, FP Básica e Ciclos).

MODALIDADE: Poderase participar con un ou máis textos.

LINGUA: Galego.

TEMA: O amor.

DATA de ENTREGA: Ata o 7 de febrero.

MODO de ENTREGA: Deberás entregalo nun sobre pechado cun pseudónimo a algún profesor/a membro do Equipo de Normalización. No interior irán os datos persoais (curso, grupo, nome e apelidos).

PREMIO/S: Concederanse un Primeiro Premio e mais os accésit que o xurado considere.

Non se admitirán propostas que incorran en insulto, falta de respecto a persoas, colectivos ou ben con contidos sexistas ou xenófobos.

Anímate e comeza xa a escribir!


Para sabermos máis:

Atención este ano á convocatoria de Lingua de Namorar, concurso en liña de mensaxes de amor.

xaneiro 11, 2020

Rosalía universal


Rosalía converteuse o pasado mes de decembro en universal, no sentido máis literal e fiel da palabra. A Unión Astronómica Internacional (IAU) anunciou, finalmente, que a estrela HD 149143 levaría o nome de Rosalía de Castro, así como o seu exoplaneta pasaría a se denominar Río Sar, río a carón do cal Rosalía viviu e escribiu boa parte da súa obra. 

Máis de 34.000 persoas participaron na votación online, e a opción de Rosalía foi claramente a máis apoiada entre a dúcea de nomes propostos, con case o 40% dos votos. O astro, parecido ao Sol, está na constelación de Ofiúco ou Serpentario e pode albiscarse cuns prismáticos. O seu planeta Río Sar foi descuberto aínda en 2015. A estrela Rosalía é, deste xeito, o segundo lugar fóra da Terra que leva o nome da autora galega, pois desde 1994 dálle tamén o seu nome a un cráter no planeta Venus.  


A obra de Rosalía é revolucionaria na forma pero tamén no fondo. O seu discurso, contrario a toda inxustiza, é inequivocamente feminista e audazmente ecoloxista na súa defensa e amor pola natureza, sempre presente na súa obra, igual que tamén se fan protagonistas a noite e os obxectos celestes. En definitiva, un tesouro cultural que traspasa xeracións e países, por iso Rosalía resulta sempre plenamente contemporánea e universal, permanecendo así de viva na sociedade actual.

Para sabermos máis:
>Fundación Rosalía de Castro. Casa de Rosalía
>Xornal Praza
>Informativos da TVG 
>GCiencia: xornalismo + divulgación
>Opinión en El Progreso por Mario Outeiro: "Unha estrela chamada Rosalía" 
>Últimas novas: "O satélite galego Lume-1 leva xa un ano en órbita con éxito"

 

novembro 26, 2019

Mulleres en rede

A violencia contra mulleres e nenas é, di a ONU, unha das violacións dos dereitos humanos máis estendida, persistente e devastadora do mundo actual, debido á impunidade da que gozan os perpetradores, e o silencio, a estigmatización e a vergoña que sofren as vítimas. Este 25 de novembro o IES da Terra Chá quixo, de novo, estar á altura dunha data que nos esixe conciencia e compromiso. O noso acto contivo danza, música e canto feito por alumnas e profesoras do centro, léronse textos creados por rapazas de 1º de Bacharelato na voz de tres profesores e tamén foi un profesor quen preparou e leu o seguinte manifesto:

 

 

[texto de Manuel Fernández]
profesor de lingua castelá e literatura
 
Este acto, co que se celebra o Día Internacional da Violencia de Xénero, convócase baixo o motivo da rede, a rede de mulleres. O labor do tecido, que tradicionalmente estivo en mans das mulleres, non ten só a forma visible da tea ou da rede que se tece, senón tamén outra menos visible, que é a da memoria e a da solidariedade. Moitas figuras na historia da cultura remiten a esta idea, como a Penélope tecendo e destecendo o sudario, a Aracné enfrontándose á soberbia dos deuses, ou mesmo a Sherezade que empataba un conto con outro para despistar o destino. Son tecidos feitos con fíos de la, de liño, de seda ou de verbas, porque tecer e contar son accións equivalentes e en calquera das dúas se pode perder o fío. Naquela arte queda manifesto un saber ancestral que fai que do tecer e destecer xurda unha maraña na que queda prendido o tempo, desorientada a morte e posta a salvo a memoria. Esa historia das mulleres que non foi gardada por escrito en papel conservouse, en boa medida, nos tecidos trenzados polas súas mans, de xeito que de todo novelo nace unha novela. 

Por iso non é de estrañar que as mulleres do IES da Terra Chá tiveran escollido o motivo da rede para esta conmemoración; a rede de mulleres, que antes de xeito soterrado e agora reclamando un espazo visible e propio, fai referencia a un labor solidario e sostido, porque en toda tea, elaborada cuns fíos que se sosteñen mutuamente, queda tamén sempre unha febra solta que a fai susceptible de ser continuada e reconstruída.

O feito de que este ano sexamos os homes os que asumamos un papel protagonista neste acto debe ser entendido como unha invitación que elas nos fan para que tamén participemos nese labor de tecido e sexamos parte da rede que constrúen con determinación contra a violencia, para a igualdade e sobre a solidariedade. É un acto xeneroso que indica que non é unha rede para a exclusión, e que nos leva a pensar que a súa disposición a escoitarnos é tamén unha das maneiras coas que reclaman seren escoitadas. Pídennos dende a súa liberdade consquistada que esteamos á altura, para que non teñan que voltar a escribir, como fixera Rosalía de Castro, aquilo de:

Tecín soia a miña tea
sembrei soia o meu nabal



Para sabermos máis:
O mito de Penélope e o poema de Díaz Castro
Sherezade e As Mil e Unha Noites
Programa da TVE Mirar un Cuadro: "Las hilanderas" de Velázquez





outubro 19, 2019

Con Xabier Cordal (II)


E aquí deixamos a segunda entrega da conversa con Xabier Cordal, escritor de sempre, no que destaca a súa premiada e recoñecida obra poética, pero tamén as súas críticas literarias e as súas múltiples colaboracións xornalísticas, tamén en diferentes portais dixitais, así como o seu traballo como guionista, letrista e, especialmente para nós, como profesor de lingua e literatura galegas no IES da Terra Chá Xosé Trapero Pardo.


CANDELA.- Agora, e sobre todo na literatura castelá, están aparecendo autores que escriben poesía basicamente dirixida cara á xente da nosa idade ou así. Coidas que ese tipo de poesía pode ser favorable a que no futuro aumenten os lectores de poesía, ou simplemente están deturpando o que debería ser a poesía?

XABIER.- Esa é a cuestión, non o sabemos. Hai xente que adoita poñerse moi estupenda ante a falta de calidade poética, a min paréceme secundario se se consegue que un rapaz de quince anos vexa algo especial nesas liñas que non chegan ao final da folla e que falan de sentimentos, emocións, filosofía..., pois asunto concluído, iso ten que ser sempre bo. Eu non podo ler eses poemas porque me aburren, non me interesan, mais é normal pola miña idade, pola poesía que levo lido xa etc. Con todo, está moi ben que exista iso, que por certo ten que ver co rap, ese xeito contemporáneo de transmitir poesía sen nos decatarmos de que é poesía, velaí o truco.

CANDELA.- Ben, agora quería pasar a unhas preguntas un pouco máis persoais ou íntimas. Por exemplo, en que momento decidiches estudar filoloxía galega, porque na vosa época ao mellor nin tiverades contacto coa lingua e literatura galegas como materia no instituto?

XABIER.- Desde que teño uso de razón lembro ler todo o que había pola casa en galego, e non era unha casa onde houbese moitos libros. Con todo, nunca pensei moito nesa cuestión... de repente cheguei e dixen, "ben, agora que fago?" e había unha filoloxía, Filoloxía Hispánica, coa posibilidade de dous anos finais de especialización en galego e portugués. E fun por aí porque me resultaba o menos espantoso de todas as posibilidades. Eu o que quería era ser escritor, pero neste país é un pouco difícil e se por riba fas as cousas que facíamos en Ronseltz... non facíamos amigos precisamente [ri]. Eu escribía en galego xa con 14 anos, non había normativa pero tentaba estar atento ao que había, ao que se publicaba. Tiven moi pouco galego tamén no ensino, apenas meses, entraban e saían os profes... O meu estaba moi claro: ler moi novo a Celso Emilio, ler a Castelao, foi realmente a miña universidade.

CANDELA.- E esas poesías de cando novo, telas aínda gardadas ou era diso que escribías e despois tirabas?

XABIER.- Algunha hai, si. Había unha revista onde eu estudaba e nela publiquei algún texto que aínda gardo, pero se se perden tampouco choro. Presta igual que presta ver un debuxo de cando tiñas catro anos. Agora si que gardo moito do que fan os meus fillos, pero antes gardar esas cousas dos fillos non se facía, non se levaba.

CANDELA.- Levas no IES da Terra Chá moitos anos, realmente todo o mundo sabe quen é Xabier Cordal porque a todo o mundo lle deu clase Xabier Cordal. Só desde que eu cheguei xa vin cambiar moitos profes, que precisaban mudar de aires ou que lles era máis cómodo estar noutro lugar, pero ti aquí segues...

XABIER.- A razón sodes vós, non hai outra, é o alumnado, porque se non non estaría aquí, marcharía a calquera sitio. Eu vin aquí por azar, realmente; estaba moi ben en Mondoñedo, fun moi feliz alí, pero a vida dá as súas voltas e, ben, ao final fun vivir para o Corgo e Castro resultaba unha mellor opción. Desde o principio atopeime ben aquí cun alumnado que falaba galego, que non precisaba de min para saber onde van os pronomes e iso permitíame falar doutros asuntos. Por outro lado, gusto dos lugares pequenos, de saber con quen estou falando, cal é a súa problemática; nun alumnado urbano ás veces isto creo que é máis difícil. Aquí non vou dicir que sexamos unha familia, pero si que existe esa compoñente; eu xa teño varios fillos e fillas de exalumnos..., por un lado isto é deprimente, haha, e por outro é unha marabilla. Pero vós sodes alumnos e alumnas excepcionais, iso sempre o souben, entón non quero irme a sitio ningún porque non creo que vaia atopar nada parecido.

CANDELA.- Grazas pola parte que nos toca. Cando cheguei ao instituto lembro que había unha revista que se chamaba Lucerna, na que ti traballabas e da que formabas parte moi activa, cal é o motivo de que esta desaparecese pois realmente era a revista do instituto?

XABIER.- Ben, aí están os números que foron saíndo todos eses anos... si, claro que estaba moi ben. A ver, esa revista existiu porque eu me empeñei e supoñía traballar nos leceres e durante o mes de maio andar a tope para sacala adiante, porque tiña que facer todo, corrección, deseño, maquetación, impresión, distribución, todo iso. Supoñía, ademais, moito contacto e reunións frecuentes co alumnado para explicar o proxecto, procurar colaboracións, facer seguimento do proceso etc. Ao final facíaseme moito, non podía xa coa tarefa, tiña unha familia, non dispoñía das tardes, outra cousa sería que me dixesen desde arriba, pois mira, ímosche dar máis horas para a revista e menos gardas ou menos clases, entón si podería seguir. A revista, por desgraza, aí quedou á espera de que haxa ese impulso. Ao mellor outra persoa si pode recoller o proxecto e sería estupendo. Por outra banda ese e outros proxectos son parte do meu choio e coido que é algo que sempre hai que facer nun centro de ensino; o que é difícil é soster iso durante trinta anos. 

CANDELA.- Nós temos a sorte de saírmos nun dos últimos números...
ALBA.- A verdade que eu, que levaba vendo esa revista na miña casa durante anos, sempre pensaba: cando chegaremos nós ao insti para saírmos nela...

XABIER.- Si, o das fotos das promocións, que parece secundario, ao final era moi importante, algo que queda aí para toda a vida. É unha mágoa que desde os poderes públicos non se estableza unha vía que permita afianzar no tempo proxectos coma este e que non dependan de que apareza un profesor que tome esa tarefa entre mans. Ollo, eh? que o traballo do alumnado era tamén fundamental. E ademais o pico forte de traballo cadraba co recta final do curso, os exames, etc. En definitiva as revistas escolares, aquí e en calquera parte, son moi necesarias.

CANDELA.- Cambiando de tema, gustaríanos saber a túa opinión sobre as novas xeracións. Coa perspectiva que che dá vernos pasar pola aula, ver como cambiamos, como evolucionamos, imos a mellor, a peor...?

XABIER.- Eu fun [tamén] unha nova xeración [sorrí], lembro aínda cando formaba parte dunha nova xeración e escoitaba as mesmas cousas que oídes vós agora. É parte da historia da humanidade atribuírlle aos novos seren egoístas, insolidarios, fatos... Son invencións culturais, forman parte dese proceso de facerse vello. Un acaba pensando que a súa época foi a mellor, indiscutiblemente. Porén penso que hai moito que escoitar, moito que aprender das novas xeracións. Eu mesmo teño feito cousas horribles co alumnado nese sentido, lembro ter trinta anos e dicirlle a aqueles rapaces da época coas súas camisetas e o seu culto a Nirvana, por exemplo: “bah, iso é unha perrallada”. E claro, pasan outros quince anos e pensas o parvo que fuches, Nirvana é unha marabilla, como puiden dicir iso!? E pasoume por non escoitar aos alumnos, así que agora procuro estar moi atento ao que pode parecer unha chorrada, dáme igual como se chame, grupo musical, autor, tendencia... eu reparo nela. O mundo da xente nova é o mundo dentro de vinte anos.

CANDELA.- Coa experiencia acumulada de todos estes anos, consideras que a porcentaxe de alumnado galegofalante minguou?

XABIER.- Non o considero, seino. Ao chegar a este instituto fixéramos un estudo bastante ambicioso, durante meses. Hai que ter en conta que naquela época había en Castro 500 alumnos e alumnas; pois ben, aí estábamos nun oitenta e moitos por cento de galegofalantes. Agora non sei a porcentaxe con aquela seguridade, pero desde logo é moi fácil de percibir e ten que ver cunha tendencia que é a deste país que, como dicía Manuel Rivas “está empeñado en suicidarse e non o consegue”. Temos esas responsabilidade sobre nós, é moi cómodo pensar que todo vén de arriba, que se Feijóo e tal, e é certo que temos uns poderes públicos que son hostís cara ao idioma, ou cando menos que o tratan como un rito ou un folclore... ora ben, hai unha responsabilidade persoal, igual que cando falamos de que non se le literatura galega. É a nosa vida apostar polo galego desde dentro de nós e non unicamente cara a fóra, que por suposto é moi saudable, é imprescindible, pero tamén hai que pensar propositivamente. Teremos que ser un pouco máis atractivos e non converter a lingua nun elemento de partido, de ideoloxía, senón facela o que é unha lingua, o idioma de todo un país con independencia e á marxe do que cada quen vota, pensa ou fai

PAULO.- Eu si que percibín, e só no tempo que pasei no instituto, ese cambio e vexo que as promocións novas empregan moito máis o castelán, sobre todo cando falan entre eles...

XABIER.- Efectivamente, pero este fenómeno non é cousa dos rapaces, éo das súas familias. Nesas idades das que estamos falando, o alumnado vén co posto directamente da súa casa, do seu ámbito, tamén coa lingua de relación. A nosa misión no instituto, o noso deber, se é algún, é tentar convencer a eses rapaces de que están deixando atrás algo moi valioso e algo moi útil e moi divertido. O idioma modelounos, fixo de nós o que somos, pero ademais bríndanos moitas oportunidades de cara ao futuro tamén.

CANDELA.- Pero si que moita xente segue a pensar que a lingua galega non serve fóra de Galicia e que falar galego está ligado á túa militancia política e, polo tanto, non queren ser identificados con iso. Realmente delata unha inconsciencia total por parte daqueles que tiran por terra as súas raíces e o seu futuro por medo a seren connotados, etiquetados.

XABIER.- Desde o meu punto de vista, creo que se insistiu demasiado na forza simbólica do idioma e no carácter do idioma como elemento político, que o ten, pero unha cousa é que sexa un elemento político e outra que sexa partidario ou ideolóxico. Coido que é un erro moi grande dicirlle aos demais “ti non tes dereito” ou “ti non es dos nosos”. Foi un erro histórico e aínda constato que non se corrixiu. Por iso fundamos Prolingua, entre outras cousas, porque queríamos transmitir a idea de que a lingua é algo moito máis importante do que unha ideoloxía concreta. Do mesmo xeito que non tería sentido considerar aquela montaña ou a arte románica como da miña propiedade ou da do meu partido.

CANDELA, PAULO, ALBA.- Pois moitas grazas por compartires con nós este tempo e por contestar as nosas preguntas.

XABIER.- Moitas grazas a vós. Foi moi divertido, paseino moi ben.