novembro 18, 2021

Darío, terra e ceo

O IES da Terra Chá, coma o país enteiro, está en débeda con Darío Xohán Cabana. Tivemos a fortuna de que nos acompañase en moitas xeiras: no diálogo coa rapazada, que de pequenas a grandes nunca deixou de ler as obras que modestamente recomendamos, na conferencia sempre erudita, sempre cálida, sempre oportuna; na homenaxe que permitiu que lle fixésemos (non apenas nós, foi a comarca enteira nun daqueles Días das Letras Chairegas). 

Vimos a Darío emocionado cos miles de alumnas e alumnos dos centros de ensino a inzar o auditorio de Vilalba. Escoitamos o seu galego limpo, tan modélico na fala como canónica é xa a súa escritura no concerto das letras galegas de calquera tempo. 

Palabras extendidas, paixón da militancia na humanidade, Darío declama o seu maxisterio tamén aí, cando defendiamos a Terra Chá da agresión dunha multinacional que pretendeu, literalmente, enriquecerse convertendo en mercancía o chan que pisamos. Darío amoroso chorando o seu mestre Manuel María, Darío indignado cando as linguas de serpe burguesa e constitucional quixeron abalar outro dos seus mestres da presidencia da RAG. Darío dando forma ao poema inesquecible no que unha lontra foxe polas augas, acento nacional á Comedia do Dante, corpo dunha parroquia de Cospeito ao cabaleiro de Arturo xentil e lanzal que noutro episodio recibe a medalla de ouro da cidade de Florencia.

Desculpade que, aínda conmocionadas, articulemos mal as verbas. El coidábaas e nutríaas coma ninguén. Darío Xohán Cabana leva canda el parte esencial da emoción que se fai idioma, da dolorosa estrela rubia que amence e se despide. Váisenos parte da terra nosa e do noso ceo, que foi con el, outra vez, un ceo azul e mais branco.
 

marzo 17, 2021

Seguimos coa toponimia

O vindeiro martes día 23, ás 14:45 h., teremos no instituto a primeira xuntanza para iniciar o noso traballo de colaboración co proxecto Galicia nomeada

Trátase de recoller, xeorreferenciar e difundir a microtoponimia da nosa comarca, coa idea de preservala do esquecemento, como un valor cultural máis que non debemos deixar perder.

Para isto usaremos a aplicación colaborativa que nos presentou o pasado 8 de xaneiro o profesor VicenteFeijoo Ares coordinador do proxecto e membro do Seminario de Onomástica da Real Academia Galega

Esperámoste! 

Xantar e xuntanza antes de poñerse ao traballo.
 

💬 Descarga de balde a app Galicia nomeada 

 

 

febreiro 22, 2021

Toponimízate !

RELATORIO NO IES DA TERRA CHÁ

A riqueza e a importancia da toponimia 

Vicente Feijoo Ares, coordinador do proxecto Galiza Nomeada, desenvolvido polo Seminario de Onomástica da RAG, estivo o día 8 de Xaneiro no noso centro para falarnos un pouco do seu labor respecto á Toponimia e que valoremos a riqueza, importancia e a necesidade de salvagardar e difundir a microtoponimia tradicional, como parte importante do noso patrimonio inmaterial. Todo ese patrimonio vive, basicamente, na memoria da xente maior e por iso corre o risco de desaparecer.

Partiu da definición de toponimia e a referencia de que os topónimos en Galicia teñen como única forma oficial a galega e podemos consultar a forma correcta dos nomes das provincias, parroquias, concellos e lugares no Nomenclátor de Galicia.

Explicou a diferenza entre macrotopónimos e microtopónimos, e nestes centrou o seu relatorio.

A toponimia galega é única, pola densidade de nomes que temos, pola variedade e pola súa antigüidade. O motivo da súa abundancia é que poñemos nomes a todo e calquera elemento, un anaco de terra ten un nome e o mesmo ocorre no mar. Da toponimia podemos obter información diversa, porque nos fala dos animais salvaxes que poboaron os nosos montes, do tipo de vexetación, árbores, plantas, herbas que había, o modo de vida da xente, sobre as súas crenzas e sobre a historia en xeral.

Todo este patrimonio, que representa un dos nosos principais sinais de identidade, corre o risco de perderse, xa está desaparecendo debido:

  • á transformación dos medios de vida tradicionais, cada vez menos persoas viven da agricultura, gandería, pastoreo; a xente moza non queda no rural. No mar o GPS dos barcos substitúe o coñecemento do medio acuático que posuían os vellos mariñeiros, que tiñan nome para toda caste de illotes, pedras, lugares con abundancia de peixe...

  • ás concentracións parcelarias e urbanizacións, onde todo se indica por polígonos e parcelas.

  • ao falecemento dos nosos maiores, especialmente as mulleres que atesouran moita da nosa memoria.

  • ás aldeas deshabitadas.

A seguir presentounos a aplicación colaborativa e aberta á cidadanía que permite a recollida, xeorreferenciación e difusión da microtoponimia: Galicia Nomeada. Explicou o seu manexo e como podemos colaborar para completar microtopónimos dos nosos concellos, mesmo achegar información fonética gravando a súa pronuncia ou tamén engadir outra información extra. Toda esta recollida e difusión da toponimia pode aproveitarse para:

  • a administración local, realización de rutas turísticas, servizos de correos, paquetería, na loita contra incendios, etc; ao contar coa xeolocalización dos lugares.

  • a información orográfica para a construción de obra pública.

  • como ferramenta normalizadora no ensino e coñecemento da historia local.

  • como fonte para a publicidade ou uso comercial, para denominar produtos locais, artesáns, nomes de grupos musicais...

Finalmente e para rematar deu unha explicación rápida do significado dos nomes das parroquias do concello de Castro de Rei e dalgunhas do concello de Cospeito.


Conclusión: a recollida desta información lingüística, histórica e cultural permite valorar os nosos avós e relacionar as xeracións máis vellas, coñecedoras da toponimia, cos mozos que manexan as novas tecnoloxías.

NON ROMPADES A CADEA!


febreiro 02, 2021

Concurso de Fotografía

Hoxe é 2 de febreiro, día da Candeloria, día no que casan os paxariños, e polo tanto o día do amor. E o 14 de febreiro está considerado tamén o día dos/as namorados/as. Así, entre unha data e outra, o EDLG e o Departamento de Lingua Galega organizan e convocan para este ano un Concurso de Fotografía coas seguintes bases:
 
PARTICIPANTES: Todo o alumnado do Centro 
(ESO, Bacharelato, FP Básica e Ciclos)
 
MODALIDADE: Poderase participar con traballos fotográficos, ata un máximo de CATRO fotos.

TEMA: O amor en todas as súas modalidades, cara a persoas, animais, obxectos ou paisaxes con significado especial para nós.
 
FORMATO: Deberán ser arquivos jpg ou jpeg.

DATA de ENTREGA: Ata o domingo día 21 de febreiro.

MODO de ENTREGA: Deberás entregalo por correo electrónico a edl@iesdaterracha.net Cada foto deberá levar un título, pero ningún dato persoal. No correo que envíes, e en arquivo adxunto, irán a parte os teus datos persoais, nome e curso.

PREMIO/S: Concederanse un Primeiro Premio e mais os accésit que o xurado considere.
 
ATENCIÓN: No caso de que aparezan persoas nas túas fotos, debes pedirlles permiso para reproducir a súa imaxe. Se ademais son persoas menores de idade, é necesario o consentimento por escrito dun adulto/a ao seu cargo. 
 
Non se admitirán imaxes que constitúan vulneración dos dereitos elementais das persoas ou que supoñan exaltación da violencia ou incitación ao odio. 
 
 
Anímate, saca o móbil e contempla o teu entorno.
A inspiración está a piques de chegar!


 


xaneiro 24, 2021

Premios Candeloria

ENTREGA DE PREMIOS

Concurso de poesía Candeloria 2020

A causa do confinamento e peche dos centros de ensino a partir do 13 de marzo de 2020, non puidemos facer entrega dos premios do certame do pasado curso 2019-20. 

E agora, rematado este primeiro trimestre, aínda non sendo posible facer a entrega a través dun acto numeroso e lucido, por causa de respectar as medidas que marca o protocolo Covid, si puidemos (en formato reducido) entregarlle aos premiados, alumnado actualmente en 3º e 4º de ESO, os seus esperados e merecidos agasallos.

O 1º premio foi para Cristina Pérez Amigo

Varios Accesit para: 

Natalia Edrosa Crecente

Raúl Freire Fernández

Karla García Cabarcos

Laura García Fernández

Agradecemos a todas e todos eles a súa participación e bo facer, desexando que manteñan sempre o seu espírito literario. Parabéns!

Agardamos poder facer unha nova convocatoria proximamente na que haberá novidades e na que esperamos seguir contando coa colaboración dos premiados e coa de todas e todos vós.

E sen máis, aquí deixamos un pedaciño da arte deste certame:

O amor máis bonito 

non é sempre o que pensamos:

ese que te eleva ás nubes,

cando estamos namorados.

 

Ás veces, o amor máis bonito

é o da amizade,

dos que están sempre ao teu lado, 

na saúde e na enfermidade.

 

Ou o amor desa persoa

que te coidou dende meniña,

que che ensinou dende a falar

ata a vivir a vida.  

 

Eses amores verdadeiros,

fortes e irrompibles.

Eses pasados por alto,

tanto que nin os percibes.

 

Pero son eses amores

os que nunca te deixaron,

por iso, fai un esforzo

para aprender a aprecialos.


marzo 24, 2020

A poesía tamén importa

Poesía sonora colectiva, poesía contra coronavirus, contra confinamento, contra silencio, contra barbarie, contra fuxida, contra distancia, contra medo...

Na III edición do Festival poético para Corpo Principal "Alguén que respira!" ían participar 47 artistas para encher Compostela de poesía durante catro días desta pasada semana, celebrando así o Día da Poesía unha vez máis este ano 2020. Pero xurdiu unha situación excepcional, na que calquera acto colectivo semellaba unha provocación intolerable, e o festival tivo que ser adiado temporalmente. Foi aí cando cobrou protagonismo o Respira! Web, entón os organizadores comezaron a subir os audiopoemas que ían chegando á páxina e ao correo do festival virtual, facíano polo excepcional da situación, "para estar máis perto nun momento en que semella impensable aproximarse, perto para apoiarnos e acompañarnos mutuamente". Foi así como acabaron por reunir o maior fondo de poesía sonora que existe nunha páxina en Galicia. Unha ocasión "para reunirnos todas e todos arredor da voz que nos segue impulsando, para experimentar esa enerxía transformadora das ideas que a palabra aglutina".

“Xamais baixo o xugo do medo
a bater contra aqueles postes impasibles, a proba
da vitoria do mal”

Xabier Cordal

"Levamos catro días convivindo nesta web para celebrar a poesía no escenario más difícil que se puidese imaxinar. E aínda así, logramos superar o silencio e o confinamento, as sospeitas e as figuras escorregadizas nas que nos estamos a converter polo medo e a distancia. Durante catro días fixemos poesía contra o confinamento e o coronavirus. Construímos resistencia colectiva contra os muros e na nosa vontade está facer efectivo o combate ata que o combate conclúa. “A palabra busca regresar, romper o cerco”, escribiu Pilar Pallarés. Xuntos creamos o maior fondo de poesía sonora que existe nunha páxina en Galicia. Non é traballo dunha ou de dúas persoas, senón vontade comunal: directamente, en medio do confinamento para seguir respirando, axitámonos máis de duascentas voces."


Para sabermos máis:
Unidade Didáctica, "Poesía para respirar. O poema, o corpo e a voz" Lara Rozados
Bibliotecas escolares de Galicia

marzo 05, 2020

E Rosalía chegou

Hoxe o EDLG e o equipo da Biblioteca do centro organizaron unha lectura colectiva de Rosalía de Castro. Aproveitando que a semana pasada, concretamente o 24 de febreiro, conmemorábamos o día do seu nacemento, e que o vindeiro 8 de marzo celebraremos o día internacional da muller, pareceunos o momento ideal para convidar a Rosalía ao noso centro. 

E efectivamente chegou Rosalía, sentou na nosa cociña, revisou algúns dos seus versos, falounos do saudable que resulta volver a eles cada pouco e acompañounos na lectura dalgún dos seus poemas máis afamados, dos libros de Cantares Gallegos e Follas Novas, así como un fragmento de As Literatas, carta a Eduarda Pondal, irmá do autor do himno galego. O alumnado de 3º de ESO foi o protagonista esta vez, recitando con sentimento e emoción algúns deses versos tantas veces oídos pero sempre sorprendentes. 

Tamén houbo algunhas colaboracións por parte de 2º de ESO e 1º de Bacharelato. Aquí vos deixamos a galería fotográfica:














xaneiro 26, 2020

Concurso de Poesía

O 2 de febreiro, día da Candeloria, é o día no que casan os paxariños, polo tanto, o día do amor. E o 14 de febreiro está considerado tamén o día dos/as namorados/as. E así, entre unha data e outra, o EDLG e o Departamento de Lingua Galega organizan e convocan un Concurso de Poesía coas seguintes bases:


PARTICIPANTES: Todo o alumnado do Centro (ESO, BAC, FP Básica e Ciclos).

MODALIDADE: Poderase participar con un ou máis textos.

LINGUA: Galego.

TEMA: O amor.

DATA de ENTREGA: Ata o 7 de febrero.

MODO de ENTREGA: Deberás entregalo nun sobre pechado cun pseudónimo a algún profesor/a membro do Equipo de Normalización. No interior irán os datos persoais (curso, grupo, nome e apelidos).

PREMIO/S: Concederanse un Primeiro Premio e mais os accésit que o xurado considere.

Non se admitirán propostas que incorran en insulto, falta de respecto a persoas, colectivos ou ben con contidos sexistas ou xenófobos.

Anímate e comeza xa a escribir!


Para sabermos máis:

Atención este ano á convocatoria de Lingua de Namorar, concurso en liña de mensaxes de amor.

xaneiro 11, 2020

Rosalía universal


Rosalía converteuse o pasado mes de decembro en universal, no sentido máis literal e fiel da palabra. A Unión Astronómica Internacional (IAU) anunciou, finalmente, que a estrela HD 149143 levaría o nome de Rosalía de Castro, así como o seu exoplaneta pasaría a se denominar Río Sar, río a carón do cal Rosalía viviu e escribiu boa parte da súa obra. 

Máis de 34.000 persoas participaron na votación online, e a opción de Rosalía foi claramente a máis apoiada entre a dúcea de nomes propostos, con case o 40% dos votos. O astro, parecido ao Sol, está na constelación de Ofiúco ou Serpentario e pode albiscarse cuns prismáticos. O seu planeta Río Sar foi descuberto aínda en 2015. A estrela Rosalía é, deste xeito, o segundo lugar fóra da Terra que leva o nome da autora galega, pois desde 1994 dálle tamén o seu nome a un cráter no planeta Venus.  


A obra de Rosalía é revolucionaria na forma pero tamén no fondo. O seu discurso, contrario a toda inxustiza, é inequivocamente feminista e audazmente ecoloxista na súa defensa e amor pola natureza, sempre presente na súa obra, igual que tamén se fan protagonistas a noite e os obxectos celestes. En definitiva, un tesouro cultural que traspasa xeracións e países, por iso Rosalía resulta sempre plenamente contemporánea e universal, permanecendo así de viva na sociedade actual.

Para sabermos máis:
>Fundación Rosalía de Castro. Casa de Rosalía
>Xornal Praza
>Informativos da TVG 
>GCiencia: xornalismo + divulgación
>Opinión en El Progreso por Mario Outeiro: "Unha estrela chamada Rosalía" 
>Últimas novas: "O satélite galego Lume-1 leva xa un ano en órbita con éxito"

 

novembro 26, 2019

Mulleres en rede

A violencia contra mulleres e nenas é, di a ONU, unha das violacións dos dereitos humanos máis estendida, persistente e devastadora do mundo actual, debido á impunidade da que gozan os perpetradores, e o silencio, a estigmatización e a vergoña que sofren as vítimas. Este 25 de novembro o IES da Terra Chá quixo, de novo, estar á altura dunha data que nos esixe conciencia e compromiso. O noso acto contivo danza, música e canto feito por alumnas e profesoras do centro, léronse textos creados por rapazas de 1º de Bacharelato na voz de tres profesores e tamén foi un profesor quen preparou e leu o seguinte manifesto:

 

 

[texto de Manuel Fernández]
profesor de lingua castelá e literatura
 
Este acto, co que se celebra o Día Internacional da Violencia de Xénero, convócase baixo o motivo da rede, a rede de mulleres. O labor do tecido, que tradicionalmente estivo en mans das mulleres, non ten só a forma visible da tea ou da rede que se tece, senón tamén outra menos visible, que é a da memoria e a da solidariedade. Moitas figuras na historia da cultura remiten a esta idea, como a Penélope tecendo e destecendo o sudario, a Aracné enfrontándose á soberbia dos deuses, ou mesmo a Sherezade que empataba un conto con outro para despistar o destino. Son tecidos feitos con fíos de la, de liño, de seda ou de verbas, porque tecer e contar son accións equivalentes e en calquera das dúas se pode perder o fío. Naquela arte queda manifesto un saber ancestral que fai que do tecer e destecer xurda unha maraña na que queda prendido o tempo, desorientada a morte e posta a salvo a memoria. Esa historia das mulleres que non foi gardada por escrito en papel conservouse, en boa medida, nos tecidos trenzados polas súas mans, de xeito que de todo novelo nace unha novela. 

Por iso non é de estrañar que as mulleres do IES da Terra Chá tiveran escollido o motivo da rede para esta conmemoración; a rede de mulleres, que antes de xeito soterrado e agora reclamando un espazo visible e propio, fai referencia a un labor solidario e sostido, porque en toda tea, elaborada cuns fíos que se sosteñen mutuamente, queda tamén sempre unha febra solta que a fai susceptible de ser continuada e reconstruída.

O feito de que este ano sexamos os homes os que asumamos un papel protagonista neste acto debe ser entendido como unha invitación que elas nos fan para que tamén participemos nese labor de tecido e sexamos parte da rede que constrúen con determinación contra a violencia, para a igualdade e sobre a solidariedade. É un acto xeneroso que indica que non é unha rede para a exclusión, e que nos leva a pensar que a súa disposición a escoitarnos é tamén unha das maneiras coas que reclaman seren escoitadas. Pídennos dende a súa liberdade consquistada que esteamos á altura, para que non teñan que voltar a escribir, como fixera Rosalía de Castro, aquilo de:

Tecín soia a miña tea
sembrei soia o meu nabal



Para sabermos máis:
O mito de Penélope e o poema de Díaz Castro
Sherezade e As Mil e Unha Noites
Programa da TVE Mirar un Cuadro: "Las hilanderas" de Velázquez